ДОРУОБУЙАЛАРЫНАН ХААЧЧАХТААХ ОҔОЛОРУ ИИТИИ УОННА YӨРЭТИИ КИИНЭ

 

БЭЙЭ СИРДЭЭҔИ СУЛУҺУН БУЛАР ТУҺУГАР

      

    Дьиэҕэ үөрэтии-иитии киинэ «СР инбэлииттэр социальнай өттүнэн көмүскэллээх буолууларын туһунан» сокуонугар олоҕуран 1993-1994 үө.с. оройуоммут дьаһалтатын (райсовет председателэ Борисов  Е.А., социальнай хааччыллыы сэбиэдиссэйэ Сивцева Т.Г.) уонна тустаах тэрилтэлэрин (инбэлииттэр обществоларын председателэ Малышева М.И., оройуон үөрэҕин салаатын сэбиэдиссэйэ Никифоров М.А.) өйөөһүннэринэн тэриллибитэ. Конвенциябыт: доруобуйаларынан хааччахтаах оҕолору киһиттэн итэҕэс санаммакка, олоҕу таптыырга уонна олохтон үөрэргэ үөрэтии, көмөлөһүү, кинилэри харааннааһын, инбэлиит оҕолору психологическай, педагогическай уонна социальнай өттүнэн чөлүгэр түһэрэр үлэни биир кэлимник ыытыы; дьиэ кэргэҥҥэ иитии үтүө үгэстэрин сөргүтүү, оҕону личность быһыытынан иитэргэ төрөппүттэр быһаарар оруолларын учуоттаан, бииргэ үлэлиир туһаайыыны тутуһуу, базовай үөрэх былааныгар олоҕуран, 1-11 кылаастарга сүрүн предметтэри киллэрэн, оҕолору бэйэлэрин саастыылаахтарыттан хаалларбакка үөрэтии.

Киэҥ билиилээх-көрүүлээх, бэйэлэрин идэлэригэр бэриниилээх, педагогическай үлэ ветераннара араас литератураны ааҕан, семинардарга, научнай практическай конференцияларга кытталлара. Эльконин-Давыдов, Лысенкова, Геймург, Шаталов системаларын, Занков методтарын туһанан оҕо ааҕар, суоттуур дьоҕурдарын сайыннараллара. Опыттарын атастаһан уруок былааннарын, программаларын көмүскүүллэрэ, айар отчуоттары былааннаахтык тэрийэн ыыталлара, педагогическай опыттарын түмэллэрэ уонна тарҕаталлара. Ол курдук, улуустааҕы педагогическай ааҕыыларга Перевалова А.П. «Ыарыһах оҕолору биирдиилээн дьиэҕэ үөрэтиигэ үөрэх былаана», Белых М.С. «Из опыта внеклассной воспитательной работы ЦВиО на дому» дакылааттара бэлиэтэммиттэрэ. Белых М.С. «Тыа сиригэр инбэлиит оҕолору кытта үлэ уратылара» диэн үлэтэ «Народное образование» сурунаал 2000 с. № 4, Перевалова А.П. «Дьиэҕэ иитии уонна үөрэтии киинин үлэтиттэн» ыстатыйата «Учуутал аргыһа» сурунаалга (№5-6 01.03.2001с.) бэчээттэммиттэрэ. 

Бэйэ-бэйэни өйдөһөр учууталлар түмсүбүт буолан, үлэбит ситиһиилэммитэ. Оҕо үөскээбит эйгэтиттэн, хаан-уруу дьонуттан, бииргэ төрөөбүттэриттэн тэлэһийбэккэ үөрэнэрэ быдан ордук, тиийимтиэ уонна түмүктээх. Инники сылларга үөрэх дьылыгар ортотунан 80-90 оҕону хабарбыт. Оҕо саастыылаахтарыттан итэҕэс санаммакка, үөрэххэ тардыһыыта үрдүүрэ, доруобуйата көннөҕүнэ, уопсай үөрэхтээһин оскуолатыгар төннөрө. Сыллата 10-14 үөрэнээччи кылаастарын үчүгэйдик түмүктүүллэрэ. Киин иһинэн уопсайа 33 оҕо IX, 21 оҕо XI кылааһы экзамен туттаран бүтэрбиттэрэ.

Үөрэх дьылын түмүгүнэн «Сыл бастыҥ үөрэнээччитэ», «Сыл уран тарбахтара», «Сыл активист үөрэнээччитэ», «Сыл мындыр ууһа» уо.д.а. номинациялары олохтооһун үгэскэ кубулуйбута. Уопсай үөрэхтээһин оскуолаларын оҕолоруттан хаалларбат сыалтан араас конкурстар, быыстапкалар, бырааһынньыктар, предметнэй нэдиэлэлэр тиһигин быспакка ыытыллаллара. Үгэскэ кубулуйбут бырааһынньыктар, дьаһаллар: «Куһуҥҥу баал», «Ийэлэр бырааһынньыктара», «Амарах санааланыы декадата» уо.д.а.  Төрөппүттэр кыһамньылара, эппиэтинэстэрэ үрдээн испитэ. Оҕолорун кытта тэбис-тэҥҥэ дьаһалларга сылдьаллара, күрэхтэһэллэрэ, бэйэлэрэ иитии боппуруоһунан дьарыктанан, айар отчуотунан кытталлара, оҕолору кытта керсүһэллэрэ. «Сыл бастыҥ дьиэ кэргэнэ» диэн бочуоттаах аат 16 ыалга иҥэриллибитэ.

Биһиги аттыбытыгар дьоллоох олоҕу тутуһа, айа сылдьар, улуус киэн туттар дьонноро баалларын оҕолорбутугар билиһиннэрэн көрсүһүннэрэр этибит. Кинилэр холобурдарыгар иитэрбит.  Оҕолор айылҕаттан бэриллибит дьоҕурдара учууталлар, төрөппүттэр көмөлөрүнэн арыллан сайдара. Уус-уран самодеятельность кыттыылаахтара «Березка» оҕо саадын иитиллээччилэригэр, кырдьаҕастар дьиэлэригэр олорооччуларга концерт туруоран кэрэхсэбили ылаллара. «Бэйэҥ сулускун умат» Бүтүн Россиятааҕы инбэлиит оҕолор фестивалларыгар ситиһиилээхтик кытталлара.

Тулалыыр дьон, эйгэ оҕоҕо улахан сабыдыаллаахтар. Чэгиэн-чэбдик дьон өйөбүллэрэ кини дууһатыгар, санаатыгар, сайдыытыгар көмөтө улахан. Биһиги төрөппүттэрбитигэр К.В.Городецкаяҕа, Л.И.Макароваҕа, В.С.Посельскаяҕа, Халиловтарга спонсорскай көмөлөрүн иһин сылаас тылынан махтанабыт. Улуустааҕы инбэлииттэр обществоларын бырабылыанньата (предс. В.П.Никитин, бухгалтер Д.Е.Оконешникова) күннээҕи үлэбитигэр күүс-көмө буолара. СР культуратын үтүөлээх үлэһитэ Г.Д.Ефимов аатынан бириэмийэ лауреатынан 11 үөрэнээччи буолбута. Е.С.Мордовская уонна Е.С.Макаров уоллара М.Е.Макаров аатынан бириэмийэни эппэрээссийэҕэ барар оҕолорго биэрэллэрэ. Туох баар дьаһалларбытын ыытарбытыгар улуустааҕы оҕо библиотекатын коллектива (сэб. Е.П.Гуляева) көмөлөһөрө. Үөрэхтэригэр үчүгэй, активист оҕолор анал путевкаларынан наҕараадаламмыттара: Өлүөнэ өрүһүнэн устуу (Дьячковскай Коля, Макарова Наташа), Москва куорат кэрэ миэстэлэринэн экскурсия (Хоютанов Сеня), Кытай куораттарынан айан (Попов Сергей).

Антонина Павловна Перевалова, 1993-2008 сс. Дьиэҕэ үөрэтии киинин дириэктэрэ, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, СР социальнай сулууспатын туйгуна, СР үөрэхтээһин систематын Бочуоттаах ветерана.

 

 

ЦЕНТР ВОСПИТАНИЯ И ОБУЧЕНИЯ НА ДОМУ

                                                  

В течение 20-ти лет учителя ЦВиО на дому трудятся с целью создать оптимальное условие для физического и психического развития и формирования личности, обучающихся на основе усвоения обязательного минимума содержания образовательных программ, с учётом разноуровневой дифференциации, социальной адаптации и интеграции в общество детей с ОВЗ.  Для полноценного включения в образовательное пространство детей – инвалидов в Чурапчинском улусе по Федеральной программе «Развитие дистанционного образования детей-инвалидов» начали работать с 2009-2010 уч.г. Мы сегодня с радостью отмечаем детей, обучавшихся на дому  и получивших дополнительное образование в дистанционной форме. Они сдали успешно ЕГЭ и поступили на учёбу. Это Эверстова Сардана - студентка  ИТФ СВФУ, Герасимова Саша – студентка ЯГСХА, Захарова Сардана - студентка   торгово-экономического колледжа потребкооперации, Васильева Валерия – студентка ФЭИ, Кривошапкин Валера – студент Реабилитационного лицея, дистанционной формы обучения. С каждым годом увеличивается количество учащихся, обучающихся дистанционно. Пройдя развивающий курс  «Обучение детей с ограниченными возможностями с использованием интернет технологий»,   к проекту  подключились и учителя нашей школы:   Филиппова Саргылана Прокопьевна, Адамова Розалия Семеновна, Джанкабулова Ирина Михайловна, Кривошапкина Александра Герасимовна, Диодорова Раиса Иннокентьевна, Дьячковская Елена Николаевна, Перевалова Антонина Павловна. В учебный  план введён урок информатики.          

В последние годы в системе мер социальной защиты детей с ограниченными возможностями все большее значение приобретают реабилитация и социальная адаптация детей средствами физической культуры и спорта. В связи с этим в учебный план введены занятия адаптивной физкультуры (1 час в неделю).

         Стало традицией ежегодное проведение улусной спартакиады для детей - инвалидов по различным  видам спорта. Мы гордимся достижениями наших учеников  в улусных, региональных, республиканских спартакиадах:  Саввина Саския - чемпионка  региональной спартакиады по бегу (2010г., Усть-Алданский улус), 3 призер  YI  республиканской спартакиады (2010 г., Якутск); Захарова Сардана - 2 призёр  региональной спартакиады (2010г.,  Усть - Алданский улус), 3 призер YII республиканской спартакиады по шашкам (2011г., Якутск); Герасимова Саша - чемпионка и призер многих региональных, республиканских соревнований по пулевой стрельбе (2010, 2011гг.); Новгородова Гульнара -  чемпионка  региональной и республиканской спартакиад по жиму штанги лёжа в весовой категории свыше 48 кг   (2010, 2011 гг., г. Якутск); Ортоюков Игорь - призер  региональной спартакиады  по жиму штанги лежа в весовой категории 57 кг (2010г.,  Усть-Алданский улус); Андреев Ньургун - чемпион региональной спартакиады  по шашкам (2010г.),  призёр республиканской спартакиады (2011г., Якутск).                                                                                                       

Полноценная жизнь детей невозможна без насыщенного культурными, спортивными, праздничными мероприятиями. Для восприятия окружающего мира, осознания его величия и красоты проводятся для детей различные мероприятия:  фестивали, акции, праздники, выставки детских творческих работ, различные конкурсы. 

                             

 Перевалова Маша – выпускница 2003г., обладатель  номинаций ЦВиО на дому: «Уран тарбахтаах – 1995, 1996, 1998, 1999, 2001сс.», «Исполнительница оригинального жанра – 1997г.»,   «Удивительная способность и оригинальное занятие года – 2000г.», призёр республиканского фестиваля детей – инвалидов «Зажги свою звезду»           (1997, 2000гг.), лауреат премии имени Заслуженного работника культуры РС(Я) Ефимова  Г.Д. (2000г.),  награждена Почетной грамотой Чурапчинского УУО «За особые успехи в   учёбе и примерное    поведение в Год Детства и Детского спорта» (2001г.), номинант Международной премии «Филантроп – 2002г.», призёр XXI Международного фестиваля детей-инвалидов «Спорт и творчество» (2003г.).

 

Саша Герасимова - выпускница 2011г., студентка ЯГСХА по специальности «Ветеринарный врач». Саша целенаправленно занималась пулевой стрельбой. Имеет 2 юношеский разряд по пулевой стрельбе (1994г.); 2 м. по стрельбе из пневматической винтовки в республиканском турнире памяти С.И.Яковлева (2009г.); 3 м. в упражнении ВП - 2 среди девушек в 5 открытом турнире, посвященном 65-летию Победы в ВОВ (2010г.), Амгинский улус, с. Абага; 2 м. в чемпионате РС (Я) среди женщин по пулевой стрельбе (2010г.); 1 м. и звание абсолютного чемпиона  Чемпионата республики по пулевой стрельбе среди инвалидов (2011г.); обладатель номинации «Лучший спортсмен 2010г.» среди школьников Чурапчинского улуса (2011г.); член сборной команды РС(Я) среди детей с ограниченными физическими возможностями; дипломант 3 степени  улусной НПК к 90-летию В.С. Лыткина (2010г). 

 

 

Соловьева Айта - ученица 9 класса, обладательница Гран-при среди учащихся ЦДО РС(Я) «Новогоднее блюдо», призёр улусных, региональных, республиканских конкурсов детского творчества. Айта успешно занимается в художественном классе музыкальной школы, любит рисовать.

 

  

                     

                                                                                      

       Елисеев Артем - ученик 7 класса, занял 3 м. в республиканском  конкурсе по прикладному творчеству среди школьников ЦДО с работой «Елочные игрушки» (2012г.).

 

Дьячковская Вероника - ученица  6 класса,

 победительница республиканских конкурсов по прикладному творчеству среди школьников с работой «Моя подружка», среди учащихся дистанционного обучения с работой «Елочные игрушки».

 

 В поисках нового подхода в воспитании и развитии детей – инвалидов ведётся разносторонняя работа. В 2010г. по инициативе родителей была организована Чурапчинская улусная общественная организация «Кустук». Все мероприятия направлены на создание атмосферы успешности детей в процессе самореализации. Родительская организация участвовала в республиканском социальном конкурсе и получила грант на создание материально-технической базы для организации  кружковой работы по интересам детей-инвалидов. Эту работу плодотворно ведет учитель технологии высшей категории, отличник образования РС(Я), ветеран педагогического труда Тимофеева Наталья Михайловна.

 

Римма Гаврильевна Дьячковская,

заведующая учебной частью индивидуального обучения на дому

 

АЙАР ҮЛЭ СИТИҺИИЛЭРИТТЭН

 

             Инбэлииттэри айар үлэ көмөтүнэн реабилитациялааһын киһи-аймах бүттүүнүн культурата сайдыытыгар суолталаах уонна дьоһуннаах кылаат.

   Оҕону ыарыытынан көрөн сөптөөх үөрэтии туһааннаах кылаастарын программатын ситиһиннэрэр сыаллаах тэриллэр. Оҕолор уруһуйдарын, айылҕа матырыйаалыттан, хортуонтан, мастан, кумааҕыттан оҥоһуктарын, таҥас кырадаһыныттан тикпит иистэрин араас таһымнаах быыстапкаларга кытыннарбытым. 1997 с. «Бэйэҥ сулускун умат» I Бүтүн Россиятааҕы инбэлиит оҕолор фестивалларыгар Халилова Лола  (X кыл) чаппарааҕа республикатааҕы жюри хайҕалын ылбыта.

2000 с. V кылаас үөрэнээччилэрин Толстяков Рома, Хоютанов Сеня, Перевалова Маша, Гаврильев Тереша (VI кыл.) үлэлэрэ хайҕаммыттара. 2002 с. ойуулуур-дьүһүннүүр искусствоҕа ситиһиилэрин иһин Норуоттар икки ардыларынааҕы «Филантроп» бириэмийэ номинаннара буолбуттарын туоһулуур РФ уонна КТТ искусстволарын 25 саамай чулуу культура уонна искусство деятеллэрин С.Михалков председателлээх жюри сертификаттарын биһиги оҕолорбутугар Терентий Гаврильевка (IX кыл), Мария Переваловаҕа (XI кыл), Роман Толстяковка (XI кыл), Семен Хоютановка (XI кыл) СР вице-президенэ А.К. Акимов СР Правительствотын 1№-дээх дьиэтигэр туттарбыта. «Филантроп-2002» бириэмийэ номинантката буоламмын, 2003 с. Санкт-Петербург куорат төрүттэммитэ 300 сылын бэлиэтиир үбүлүөйүгэр аналлаах «Спорт уонна айар үлэ» диэн норуоттар икки ардыларынааҕы XXI фестивальга уран тарбахтаах, мындыр уус, бастыҥ уруһуйдьут оҕолор оҥоһуктарын быыстапкатын илдьэ баран, Сахабыт сирин аатырдан-сураҕырдан кэлбитим. Чурапчы сэлиэнньэтиттэн Сергей Попов, Лена Лазарева үлэлэрэ хайҕаммыттара. Саха Республикатын Норуоттар икки ардыларынааҕы   ойуулуур-дьүһүннүүр искусствоҕа «Филантроп» бириэмийэ кыайыылаахтара: Хоютанов Сеня,  Толстяков Рома, Перевалова Маша.

Галина Петровна Дьячковская,

РФ үөрэҕириитин Бочуоттаах үлэһитэ

                                   

 

БИЛИИНИ-КӨРҮҮНҮ ИҤЭРЭН, КЭРЭНИ КЭРЭХСИИРГЭ ҮӨРЭППИППИТ

                        

         Мин дьиэҕэ иитии-үөрэтии киинигэр 1994 с. ахсынньытыгар үлэлии кэлбитим. Ол кэмнэргэ үрдүк культуралаах, киэҥ билиилээх, баай педагогическай опыттаах учууталлар:Р.С.Макарова, М.С. Белых ,М.Д Илларионова,Е.С. Мордовская ,В.И. Сивцева ,Л.Г. Попова  үлэлииллэрэ. Онтон кэнники сылларга оскуолаҕа иитии - үөрэх чааһыгар  салайар үлэлэргэ сылдьыбыт Г.М Слепцова , опыттаах учууталлар С.В.Попов , Д.В.Монастырева , А.С.Дыдаева ,А.Х. Захарова,Г.П. Дьячковская буолан биир иллээх коллектив үлэлээбиппит. Эдэр эрчимнээх учууталлар кэлбиттэрэ: Софронова Валентина Васильевна, Алексеева Анна Анемподистовна, Кривошапкина Александра Герасимовна, Адамова Розалия Семеновна, айылҕаттан талааннаах Макарова Нина Николаевна.

Бары биир киһи курдук, оҕо туһа диэн, элбэх өрүттээх дьаһаллары ыытарбыт. Маны барытын иилээн-саҕалаан киэҥ көҕүстээх, тулуурдаах, дьоҥҥо биир тэҥ сыһыаннаах үрдүк культуралаах Антонина Павловна Перевалова салайбыта. Куруук дьиэҕэ олорор доруобуйаларынан хааччахтаах оҕолор барахсаттар уонна кинилэр төрөппүттэрэ бэркэ үөрэн-көтөн бары ыытыллар дьаһалларга кытталлара. Ордук үрдүк таһаарыылаахтык сыл аайы ыытыллар саха тылын уонна литературатын нэдиэлэтэ опыттаах учуутал, оҕолорго, төрөппүттэргэ, коллективка дириҥ ытыктабылынан туһанар Слепцова Г.М. салалтатынан ыытыллара. Ол курдук суруйааччылар үбүлүөйдээх даталарыгар анаммыт үгүс элбэх дьаһаллартан аҕыйаҕы ахтан-санаан ааһыахпын баҕарабын. «Хараҥаҕа тыкпыт сырдык» кэпсээни бэрт итэҕэтиилээхтик сценка туруоран оҕолору сэргэхситэн, былыр үөрэх хайдах курдук күндүтүн өйдөтөн көрдөрбүт учууталлар: уол - Адамова Р.С., аҕа - Дьячковская Г.П., баай уола учуутал - Макарова Н.Н., сыылынай учуутал — Попов С.В. артыыстартан итэҕэһэ суох оруолларын бэркэ табыллан арыйбыттара. Улуу Кыайыы өрөгөйдөөх үбүлүөйүгэр уонна Тимофей Сметанин 90 сааһыгар аналлаах «Егор Чээрин» спектакльтан быһа тардыыны бары кэрэхсээн көрбүттэрэ. Оҕолору нэдиэлэ аайы ыытыллар үөрэххэ-иитиигэ аналлаах дьаһаллартан сэргэхситэн, күлүүлээх сценкалары туруорарбыт, холобур, «Күтүөт уонна кыҥсыа кыргыттар».  Саҥа Дьыл бырааһынньыгар эстрада сулустарын Верка Сердючканы, Борис Моисеевы талааннаах Нина Николаевна, Валерий Леонтьевы учуутал Дария Максимовна Климовская кыайа-хото туталлара.

 Кэнники сылларга салайааччыларынан эдэр кэскиллээх Григорьева А.П., Дьячковская Р.Г. үлэлээн кэллилэр. Эдэркээн учууталлар И.Л.Дьячковская - технология уонна уруһуй, С.П.Филиппова  - физик, Е.Н. Дьячковская  - саха тыла уонна литературата, А.Д.Сивцева  - алын кылаастар,С.И. Бурнашева   - математик, опыттаах учуутал И.М. Джанкабулова  -  математик кэлэннэр, үлэ-хамнас, оҕолор, төрөппүттэр ортолоругар сэргэхсийии тахсыбыта. Саҥа салайааччылар элбэх сонун сүүрээннэри киллэрбиттэрэ. Ол курдук, улууска аан бастаан инбэлиит оҕолор спартакиадалара ыытыллыбыта. Мантан сиэттэрэн  оҕолорбут региоҥҥа, онтон республикаҕа хамаанданан уонна биирдиилээн кыайыыны ситиспиттэрэ. Үгүс өрүттээх төрөппүттэргэ аналлаах төгүрүк остуоллар, научнай-практическай конференциялар

ыытыллыбыттара. Бу сыллар усталарыгар биһиги кииммитигэр элбэх оҕо үөрэнэн ааста. Манна оскуолаттан быстах кэмҥэ (операция кэнниттэн) доруобуйаларын бөҕөргөтөр кэмнэригэр аҕыйах чааска оскуола программатын ситиһиннэрэн үөрэтэрбит. Маҥнайгы кылаастан оскуоланы бүтэриэхтэригэр диэри үөрэммит оҕолорбут госэкзаменнарын, кэнники БКЭ-ни ситиһиилээхтик туттаран, бэйэлэригэр сөптөх үөрэҕи ылан, олохторун суолларын булан үлэлии-хамсыы сылдьаллар. Мин бу үлэҕэ аан бастаан кэлэн баран үөрэппит оҕолорум Мыреева Люда, Матвеев Миша кэнники доруобуйалара көнөн оскуолаҕа үөрэммиттэрэ. Онтон ыла элбэх оҕону үөрэтэн кэллим. Олор быыстарыгар сатаан аахпакка да, суруйбакка да кэлбит оҕолору аахтардым, суруйтардым. Учуутал буолан туран: Халилова Лола, Корнилова Катя, Алексеев Алеша, Оконешников Коля, Оконешникова Туяра, Диодорова Надя, Макарова Надя,

Захарова Сардаана, Герасимова Саша, Соловьева Айта ааттарынан киэн туттабын.

 

  

Ветераны и молодое поколение учителей индивидуального обучения на дому, 2012г.

 

 

Раиса Иннокентьевна  Диодорова,

педагогическай үлэ ветерана