Оскуола үйэлэр кирбиилэригэр

 

  Райсовет исполкомун председателин солбуйааччынан үлэлии олордохпуна, ССКП райкомун бюрота 1987 сыл атырдьах ыйын 6 күнүгэр миигин Чурапчы орто оскуолатын директорынан анаабыта. 1003 үөрэнээччилээх, 107 учууталлаах оройуоҥҥа саамай улахан, республика биир кырдьаҕас оскуолатын салайыы уустугун, уһулуччу эппиэттээҕин өйдүүрүм. Үлэни туохтан саҕалыыры, ханнык сүрүн хайысхалары тутуһары ырыҥалааһыҥҥа, санаа-оноо күрэс былдьаһыытыгар элбэх күнү атаарбытым, элбэх түүн утуйбатаҕым. Тиһэҕэр, үс сүрүн хайысханы торумнаабытым: бииринэн, улахан коллективы биир сыалга-сорукка түмүү; иккиһинэн, үөрэх-иитии үлэтигэр үөрэнээччини тэҥнээх киһи (личность) быһыытынан көрөн, гуманизацияны, демократизация төрүттэрин киллэрии; үсүһүнэн, оскуола материальнай-техническэй базатын, үлэлиир, үөрэнэр усулуобуйаны тупсарыы. Бу хайысхаларынан үлэлиирбэр үөрэх үлэтигэр солбуйааччыларым Е.Д.Монастырева, М.С.Слепцова, К.А.Оконешникова, кэлин Г.Г.Пинигина, иитэр үлэни тэрийээччилэр С.А.Бродникова, П.Н.Калачев, хаһаайыстыбаннай үлэҕэ солбуйааччылар И.П.Михайлов, кэлин П.П.Пинигин көмө, тирэх буолбуттара.

Е.Д.Монастырева мин иннибинэ хас да сыл завучтаабыт, учууталлары бэркэ билэр, үлэтигэр олус бэриниилээх, икки сменаҕа толору үлэлиир сындалыйбат сындааһыннаах, бэрт тэрээһиннээх үлэһит этэ. Биһиги оҕолору биирдии арааран үөрэтии уонна иитии, национальнай оскуола концепциятын олоххо киллэрии боппуруостарыгар анаан-минээн үлэлээбиппит. Ол курдук, дириҥэтэн үөрэтии кылаастарын аһыыны саҕалаабыппыт. Физико-математическай кылаас өссө 1983 сылтан үлэлиирэ. 1988 сыллаахха историческай кылааһы (учуутал М.Я. Алексеева), 1990 сыллаахха гуманитарнай кылааһы аһыталаабыппыт. Ити кылаастары 1988-1993 сс. бүтэрбит 152 оҕоттон 95 оҕо тута үрдүк үөрэххэ киирбиттэрэ.

Методическай холбоһуктар  үлэлэрин Е.Д.Монастырева ордук кыайа тутан тэрийэрэ. Ол түмүгэр үгүс учууталлар үлэлэрин опыта чөмчөтүллэн оройуоҥҥа тарҕатыллыбыта. Учууталлар педагогическай ааҕыыларга кыттыылара, кинилэри аттестациялааһыҥҥа методическай холбоһуктар үлэлэрэ улахан төһүүнэн буолбута.

Национальнай оскуоланы сайыннарыы концепциятын олоххо киллэриигэ былааннаах үлэ 1991-1992 сс. ыытыллыбыта. Начаалынай кылаас учуутала М.Д.Неустроева «Урааҥхай саха оҕото» программаны, саха тылын учууталлара Т.К.Матвеева, Е.В.Сивцева, М.А.Борисова, история учууталлара А.С.Иустинова, А.А.Борисова  эмиэ бэйэлэрин предметтэригэр программалары бэлэмнээн таһааттарбыттара. «Урааҥхай саха оҕото» программа 1-11 кылаастарга аналлаах пособиета бэчээттэнэн, республика оскуолаларыгар тарҕаммыта.

Үөрэнээччилэр коллективтарын, кылаас салайааччылар үлэлэрин, ордук сайыҥҥы үлэни тэрийиигэ С.А.Бродникова, П. Н. Калачев үгүс сыраларын биэрбиттэрэ. Петр Николаевич – оҕолору кытары үлэлииргэ анаан төрөөбүт киһи. Кини кылаас салайааччыларын холбоһуктарын былааннаахтык үлэлэппитэ, сонун идеялары киллэрбитэ.

Ити сылларга 1970 сыллар ортолоруттан уос номоҕо буолбут таас оскуола дьиэтин туттарыыны дьаныардаахтык туруорса сатаабыппыт, оскуола материальнай базата эргэрбитин, айгыраабытын ыйан туран, оройуон киининээҕи производственнай тэрилтэлэр, совхозтар көмөлөрүнэн көрдөһүүгэ үгүс бириэмэбитин ыытарбыт, ол түмүгэр  МПМК тутар тэрилтэ 1990 с. дэриэбинэ арҕаа өттүгэр хаһаайыстыбаннай ньыманан начальнай оскуола дьиэтин тутан биэрбитэ.

Оскуола эр дьон үлэһиттэрэ П.П.Пинигин салалтатынан 150 оҕо биирдэ киирэн аһыыр остолобуойун, икки квартиралаах дьиэни, гараж, итии туалет, теплица туппуттара, үөрэнэр дьиэлэр ис-тас өттулэрин хаптаһынынан эпсиэйдээбиттэрэ. Үөрэнэр корпустарга капитальнай өрөмүөннэр ыытыллыбыттара.

Улахан коллектив үлэтин салайарга общественнай тэрилтэлэр көмөлөрө тугунан да сыаналаммат. Мин үлэбин саҕалыырбар партийнай тэрилтэ сабыдыала күүстээх этэ. Төһө да аҕыйах чилиэннээх буоллар, партийнай тэрилтэ көмөтө, сүбэтэ, ыйыыта-кэрдиитэ элбэх буолара. Ол иһин партийнай тэрилтэбин салайбыт Г.Г.Кардашевскайга, А.А.Борисоваҕа махталым улахан. Араас сылларга сүүстэн тахса чилиэннээх профсоюзнай тэрилтэбин А.С.Яковлева, М.Е.Михайлова, Л.Е.Кириллина салайбыттара. А.С.Яковлева, В.Ф.Посельская, З.Д.Макарова оскуола үлэтигэр төрөппүттэр күүстэрин түмэллэрэ.

Бииги оскуолабытыгар 1925с. саха бастакы лингвист-учуонайа С.А.Новгородов аатын иҥэрэ сылдьыбыттар. Оскуола директора буоларым быһыытынан, оскуолаҕа ити ааты төнүннэрэргэ туруорсубутум. Ол түмүгэр Саха Республикатын правительствота 1991 сыллаахха С.А.Новгородов аатын төнүннэрбитэ.

                                                                                    Виталий Михайлович Неустроев,   СР үтүөлээх учуутала      

 

В 1991  году восстановлено прежнее название школы, и с этого времени Чурапчинская средняя общеобразовательная школа носит имя  С.А.Новгородова.       

 

ОСКУОЛА ҮЙЭЛЭР КИРБИИЛЭРИГЭР

 

Историяҕа «улугуруу» диэн ааттанар кэмҥэ Чурапчы орто оскуолатын учууталлара өссө күүрэн-хааран, айымньылаахтык үлэлээбиттэрэ. Национальнай оскуола  концепцията олоххо киирэригэр  иитэр - үөрэтэр үлэ күүскэ барбыта. Оскуолабыт учууталлара оҥорбут үөрэх программалара, учебниктара, пособиелара Үөрэх министерствота бигэргэтэн республикаҕа тарҕаммыттара. Учууталлара араас таһымнаах конкурстарга улууска да, республикаҕа да инники күөҥҥэ сылдьыбыттара. 

Иитэр-үөрэтэр үлэҕэ саҥа ньымалары киллэрэн, оҕо дьоҕурун сайыннарыыга үлэ күүһүрбүтэ. Орто уонна үрдүк үөрэх кыһаларыгар киирии элбээбитэ. Чурапчы орто оскуолатын үөрэнээччилэрэ оройуоннааҕы предметнэй олимпиадаларыгар бастыҥнар кэккэлэригэр сылдьара. Республикатааҕы олимпиадаларга ситиһиилээхтик кытталлара. 9-11 кылаастарга кулинар, водитель, тутааччы, эмчит, уһуйаан иитээччитин идэлэригэр үөрэтии киллэриллибитэ. Оскуолаҕа сайыҥҥы өттүгэр пришкольнай учаастак үлэлиирэ.

1991с. оскуола 120 сааһын көрсө,  директор В.М.Неустроев күүскэ туруорсан, С.А.Новгородов аата иккистээн иҥэриллибитэ. 1993с.13№-х СПТУ филиала аһыллыбыта.

Үөрэнээччилэр сэттэ корпуһунан тарҕанан үөрэнэллэрэ, дьиэлэр туруктара, иэннэрэ ирдэбилгэ эппиэттээбэт буолан, үлэни тэрийиигэ ыарахаттардаах этэ. 1993-94 үө.с. орто оскуола үс сүһүөх оскуолаҕа арахсыбыта: алын, иккис, үһүс. 1994 сыллаахха кэтэһиилээх үс этээстээх, 612 миэстэлээх, 32 кабинеттаах, спортивнай саалалаах саҥа таас оскуола үлэҕэ киллэриллибитэ. Икки сменанан  үөрэниини суох оҥоруу таас оскуоланы үлэҕэ киллэриини кытта сибээстээҕэ. Бу иннинэ Чурапчы орто оскуолата 55 кылаас комплекка 1150 үөрэнээччилээх, 104 учууталлаах улахан оскуола этэ.

1995-1996 үө.дь., директор В.Н.Коркин

 

1994-95 үө.с. иккис уонна үһүс сүһүөх оскуола биир орто оскуола буолбута. Бу сыл математическай, гуманитарнай хайысхалаах гимназическай кылаастар аһыллыбыттара.

Чурапчы улууһун салалтата 1995 сыл балаҕан ыйын 1 күнүгэр улуустааҕы гимназияны аһар туһунан дьаһалга илии баттаабыта. 1995-1996 үөрэх сылыттан 120 оҕону, 25 учууталы ылан улуустааҕы гимназия туспа тэриллибитэ.

Орто оскуола директорынан  СР үтүөлээх учуутала В.Н.Коркин, үөрэх чааһыгар солбуйааччынан Т.В.Павлова, иитэр үлэҕэ солбуйааччынан – М.Н.Саввина анаммыттара. Оскуолаҕа туспа бухгалтерия тэриллибитэ. Кылаабынай бухгалтерынан А.М.Ефремов, хаһаайыстыбаннай чааска Г.Г.Монастырев үлэлээбиттэрэ. Василий Николаевич быһаччы тэрийиитинэн оҕо үөрэнэр усулуобуйата тупсарыгар уһулуччу болҕомто ууруллубута. Кабинеттарга барыларыгар  көһөн үөрэнии саҕаламмыта. Оскуолаҕа сахалыы тыыны киллэрэн,  рекрияцияҕа балаҕан, ураһа тутуллан, Кыыс Куо, Үрүҥ Уолан уруоктара ыытыллар буолбуттара.  Рекрияцияларга күөх зонаны тэрийэн, элбэх үүнээйи олордуллубута, кылаастары сибэккинэн киэргэтии саҕаламмыта. Оскуола биллиилээх выпускниктарын сырдатар уруһуйдар оҥоһуллубуттара, оҕолор переменаҕа  сынньанар анал миэстэлэрэ баар буолбуттара. Кылаас истиэндэлэрэ сахалыы быһыылаах оҥоһуллубуттара. 1995 сылтан оскуола олбуорун саҥардар, таһын тупсарар үлэ ыытыллыбыта. В.Н.Коркин учууталлар үлэлиир усулуобуйаларын тэрийбитэ. 3 олорор дьиэни туттаран, 8 квартираны үлэҕэ киллэрбитэ. Оскуола таһыгар харабыл уонна музей  дьиэтэ тутуллубута. Аварийнай туруктаах оскуола бастакы улахан ремонун ыыттарбыта. Директорбыт уус харахтаах, анал идэлээх буолан, дизайнер оҥорор улэтин  бэйэтэ тобулан,  былааннаан, оскуола ис-тас көрүҥүн  сылдьыбыт эрэ барыта кэрэхсиир гына оҕолуун- учууталлыын бары турунан үлэлиирбитин сатабыллаахтык тэрийбитэ.

            1996-1997 үөрэх сылыгар оскуола «Школа – система профессиональной ориентации выпускников улусного центра» диэн улуустааҕы экспериментальнай площадка статуһун ылбыта. 10-11 кылаастарга физико-математическай, гуманитарнай, естественнэй, эстетическэй хайысхаларынан талан үөрэтии киирбитэ. 1999с. эксперимент иһинэн педагогическай кылаас аһыллыбыта.

Оҕо талаанын арыйыыга, дьоҕурун сайыннарыыга оскуола коллектива 90-с сыллартан улахан болҕомтотун уурар. «Вдохновение» бальнай-спортивнай студията тэриллэн улууска, республикаҕа ситиһиилэнэн, тас дойдуларга тиийэ кыттыбыта. Ону студия таһаартарбыт буклетыттан көрөбүт.

СТУДИЯ СПОРТИВНО-БАЛЬНОГО ТАНЦА «ВДОХНОВЕНИЕ»

Хореография, как искусство коллективизма, требовательности друг другу, доброты, принципиальности, стойкости и мужества, может оказывать существенную роль на исполнительную деятельность учащихся. Спортивный бальный танец - эффективное средство организации досуга, массового общения детей в коллективе и главное интеллектуальное и физическое развитие.

Студия спортивно-бального танца «Вдохновение» организована в 1994 году, в селе Чурапча. Руководителями студии работали хореограф высшей категории Уарова Варвара Иннокентьевна и тренер Уарова-Петрова Туйара Николаевна.

Цели и задачи студии: подготовка спортсменов для дальнейшего обучения в колледжах и академиях физической культуры, спорта и искусства. Студия проводит первоначальное обучение будущих тренеров аэробики, спортивного танца и хореографов по бальным танцам.

Успех  пришел быстро, уже в марте 1995 года студия стала лауреатом смотра-конкурса хореографических коллективов заречного улусов «Маралаайы оhуордара».  В марте 1996 года студия стала дипломантом турнира «Чистописание по паркету» восточной зоны России, в г. Иркутске. В феврале 1997 года Катя Сивцева и Дима Григорьев участвовали в международном турнире «Копенгаген-Опен 1997» и завоевали 20 место из 45 пар. В марте 1997 г. Сардана Сивцева и Айсен Аржаков стали призерами 4 республиканского турнира по спортивным танцам в г. Якутске, среди 7-8 летних танцоров. Призерами республики среди 10-11 летних стали Катя Сивцева и Алеша Попов, Диана Довлетова и Дима Григорьев.

В студии занимаются свыше ста учащихся от 6 до 16 лет. Среди студийцев организовано общество любителей осуохая и обучение в игре на хомусе. В фольклорной группе на общественных началах работала Попова Матрена Семеновна.

Главная задача студии направлена на повышение уровня кругозора, интеллекта и культуры  общения детей. Также задачей студии является развитие художественного вкуса, знание и умение якутского осуохая, систематическое развитие навыков работоспособности и мастерства техники исполнения спортивного танца.

            

                                                                                              

Готовимся к выступлению                                            На сцене родной школы

                                  

  В развитии бального танца среди школьников оказывали помощь:

  1. Чурапчинская республиканская спортивная школа, Директор Гуляев М.Д.
  2. Чурапчинская средняя школа, директор Коркин В.Н.
  3. Управление народного образования улуса, начальник Никифоров М.А.
  4. Чурапчинская начальная школа, директор Неустроев В.М.
  5. Управление культуры улуса, начальник Герасимов В.П.
  6. Лесхоз Чурапчинского улуса, начальник Портнягин Н.Н.
  7. Комбанк Чурапчинского улуса, управляющий Дягилева Н.И.
  8. Управление по делам семьи, женщин и детей Чурапчинского улуса, начальник Пинигин В.Д.
  9. РПСЭО Якутводмелиорации, начальник Мишкин П.Н.
  10. СПТУ-13, директор Сибиряков М.Г.

Самыми главными спонсорами являются наши родители.

Щедрым искусством бального танца, желаем вам дарить радость, здоровье, удачи.

     «КҮƟРЭГЭЙ»  АНСАМБЛЬ

        Оскуола иитэр үлэтигэр  оҕо дьоҕурун сайыннарыыга уhулуччу миэстэни «Күɵрэгэй» ырыа ансамбла ылар. 2005 с. ансамбль 10 сыллаах үбүлүɵйүгэр бэчээттэммит буклеттан:

                                

ДЕТСКИЙ ОБРАЗЦОВЫЙ АНСАМБЛЬ «КҮƟРЭГЭЙ»

        Образован в 1995 году на базе ЧСШ I-II ступени им. С.А.Новгородова. Организатором и руководителем коллектива является учитель музыки высшей категории, отличник образования и культуры РС (Я) Саввин Роман Романович. За 10 лет в ансамбле занимались около 300 детей. На различных фестивалях и конкурсах ансамбль выступал двумя, иногда тремя группами (младшая группа, группа девочек, группа мальчиков –  «Мальчики в водолазках»). «Мальчики в водолазках» были зачинателями использования танцевальных приёмов во время исполнения песни на концертах. Коллектив внёс немалую лепту в развитии детского вокального искусства в республике. Каждый год «Куерэгэй» гастролировал по наслегам родного улуса, а также по другим улусам. Выпускники ансамбля, в большинстве, свою жизнь связали с музыкой. Коллектив и руководитель по праву и заслуженно гордятся такими выпускниками – первыми ласточками своего коллектива, как Саша Шестаков, который окончил Якутское музыкальное училище и АГИКИ, Гоша Никитин - ЯГУ ФТИ, Аян Никитин -   музыкальное училище. Они во время учёбы образовали группу «Илин эңэр». Коля Макаров, Саша Сутаков  окончили музыкальное училище, Саша известен как солист группы «Хомус». Петя Петров окончил колледж  культуры и искусства, работает директором Чакырского Дома культуры. Две Оли Дьячковские стали учителями, работают в родном улусе. Все выпускники не забывают свой ансамбль, они всегда с теплотой вспоминают те лучшие времена своего детства, проведенные в ансамбле.

     

 

       За 10 лет ансамбль достиг многих успехов: участник 1 международных игр «Дети Азии», 1996 г.; девятикратный лауреат Республиканского телевизионного конкурса «Полярная звезда»;   дипломант Всероссийского фестиваля «Российский восход» г.Владивосток (2000 г.). В 1998 г. по постановлению коллегии Министерства Культуры коллективу присвоено звание «Образцовый детский коллектив», а руководителю – «Лучший руководитель Года». В 1999 г. ансамбль «Мальчики в водолазках» удостоен звания «Лучший ансамбль» и награжден Грамотой Министра культуры и Правительства РС (Я). За высокие достижения коллектив награжден путевкой в Российский детский центр «Океан» (2000 г.) и путевкой в Грецию на фестиваль «Золотая амфора» (2002 г.), побывал с концертами в .Пекине (2003 г.), участвовал на международном детском фестивале «Солнце – радость – красота» в  Болгарии (2005 г.).  В 2005 г. достойно отметил свой 10-летний юбилей».

 

Олох уларыйыытын кытта тэҥҥэ сонун дьаһаллар ыытыллан, учуутал үлэтэ кэрэхсэнэр буолбута. Араас сонун конкурстарга учууталлар ситиһиилээхтик кыттыбыттара. Бу барыта педколлектив түмсүүлээх, күүрээннээх үлэтиттэн тахсыбыта. Ситиһиилэр тустарынан методическай холбоһуктар салайааччылара кинигэҕэ сырдаппыттарыттан сиһилии билсиэххэ сөп.

2001 сыл ахсынньытыгар Чурапчы орто оскуолата Дьокуускайдааҕы пединститут иһинэн республиканскай  «Школа - лаборатория как условие совершенствования учебно-воспитательного процесса на селе» диэн темалаах эксперимеҥҥэ киирбитэ, научнай салайааччынан педагогическай наука доктора Д.А.Данилов буолбута. Эксперимент сыала хас биирдии үөрэнээччи личность быһыытынан сайдыытыгар туһуламмыта. 2003-2004 сс.

эксперимент 2-с этабыгар киирбитэ.  

 

 

2000-2001 үө.дь., директор В.Н.Коркин

 

2002 сылтан оскуола директорынан Т.В.Павлова анаммыта. Директоры үөрэх салаатыгар солбуйааччынан Дьячковская Л.К., Монастырева Г.С. үлэлээбиттэрэ.Тамара Васильевна салалтатынан оскуолаҕа аныгы кэмҥэ сөп түбэһэр улахан уларыйыылар, Россия таһымыгар тиийэр ситиһиилэр буоллулар,  кэскиллээх хамсааһын ыытыллар.

 

Оскуола общественноһы уонна төрөппүттэри  кытта   ыкса сибээстээх үлэни ыыппыта. Бу кэскиллээх үлэни олоххо киллэрэр сыалтан коллектив 2006-2007 үɵ.дь. Чурапчы сэлиэнньэтигэр элбэх дьиэ кэргэни, 30 тэрилтэни, 20 түөлбэни  хабан,  «Оскуола, общественность, дьиэ кэргэн» анал  программанан үлэлээбитэ.

2008 сылтан Чурапчы сэлиэнньэтигэр  алта территориальнай бэйэни салайыныы холбоһуктара тэриллэн, үлэ-хамнас кинилэр нөҥүө ситимнэнэр.

Оскуола иһинэн үлэлиир комитеттар:  «Тирэх» аҕалар общественнай холбоһуктара (Н.Н.Новгородов), «Олук» төрөппүт комитет   (Г.Г. Кардашевскай), «Күбэйэ» ийэ сүбэтэ (М.С.Филиппова), «Сиэрдьит»     норуот педагогикатын ассоциацията тэриллибиттэрэ. Маны барытын оскуола соцпедагога П.И.Попова иилээн-саҕалаан үлэлэтэн, коллективка төһүү күүс буолбута.

Маны тэҥэ оҕону иитиигэ  тэрилтэ салайааччылара көмө буолаллар.    Улуустааҕы үөрэх управлениета (Сидоров Е.С, Чичигинаров К.К.), Чурапчы муниципальнай тэриллии баһылыга Оконешников И.И., «Сахателеком» ОАО начальнига Васильева С.Д, ЖКХ Чурапчытааҕы филиалын салайааччыта Саввин Е.И. (профком председателлэрэ: Пинигин П.П., Сивцев А.К., Макаров И.Г.) Чурапчытааҕы УКБ кылаабынай бырааһа Коркин А.И, ветуправление салайааччыта Старостин П.И. уо.д.а.

  Социуму кытта үлэ оскуола Устаабыгар, нормативнай правовой акталарга, балаһыанньаларга, дуогабардарга    олоҕуран үлэлиир. Хас биирдии кылаас салайааччыта тэрилтэ уонна ТОС салайааччытын кытта дуогабар түһэрсэн, сыллааҕы былаан оҥостор.  Комитеттар бары балаһыанньаҕа, онтон «Тирэх» устаабыгар олоҕуран, үлэ-хамнас былаан быһыытынан тэриллэр.

2002-03 үөрэх сылыгар оскуолаҕа оҕону иитиигэ аҕалары көҕүлүүр сыаллаах,  аҕалар түмсүүлэрэ тэриллибитэ. Норуот иитэр ньымаларыгар тирэҕирэн,  оскуолабытыгар уонтан тахса сыл  Чурапчытааҕы колледж директорын АХЧ-га солбуйааччыта Новгородов Н. Н.  таһаарыылаахтык үлэлээбитэ. Аҕалар  тэрээһиннэринэн научнай-практическай конференциялар, ыарахан иитиилээх оҕолору кытта ситимнээх үлэлэр, чөл олох тематыгар кылаас чаастара уо.д.а. сонун дьаһаллар  ыытыллаллара. Сылын ахсын аҥардас ийэлэр оҕолоругар күһүн уонна саас муус аннынан  муҥханы тэрийии, Ийэ күнүгэр аҕалар күүстэринэн концерт, сааскы куйуур, өбүгэ оонньуулара үгэскэ кубулуйбуттара. 2006 с. муус устар 14 күнүнэн  Саха Республикатын   юстициятын министерствотыгар государственнай регистрацияны ааһан «Тирэх» аҕалар общественнай тэрилтэлэрэ буолары ситиспиттэрэ.  Оҕо  сайыҥҥы сынньалаҥын тэрийэр сыалтан  «Тирэх» оҕо - үлэ лааҕырын  үлэтэ 2006 с. саҕаламмыта. Сылтан сыл аайы оҕо лааҕырынан хабыллыытын ахсаана элбээбитэ, туһааннаах улуустааҕы уонна республикатааҕы куонкурустарга кыттан, куруук бириистээх миэстэлэргэ тиксэллэрэ.

 Кэккэ сылларга оскуола иһинэн төрөппүт комитеттара ситиһиилээхтик үлэлээбиттэрэ. Ол курдук, 2004-2005 үөрэх дьылыгар улуустааҕы үөрэх управлениета тэрийбит улуус оскуолаларын родкомнарын үлэтин-хамнаһын көрүү конкурска Аҕа комитета уонна родком 1 миэстэни ылбыттара. 2005 сыл Аҕа сүбэтин үлэтэ республикаҕа биир бастыҥынан ааттанан, обществоҕа Аҕа оруолун үрдэтиигэ үтүөлэрин иһин, Саха Республикатын дьиэ кэргэҥҥэ уонна оҕо комитетын, «Эр Хаан» эр дьон сүбэтин председателэ Александр Пахомов, комитет председателэ  Алексей Сергучев махтал суруктарынан уонна сыаналаах бэлэхтэринэн наҕараадаламмыта. Новгородов Н.Н. үлэтин опыта «Народное образование» сурунаалга бэчээттэммитэ. 2005-2006 үөрэх дьылыгар родком уонна аҕа сүбэтэ  общественноһы кытта үчүгэй үлэлэрин  иһин улуустааҕы үөрэх управлениетыттан Бочуотунай грамота туппуттара.  2006 сылга «Тирэх» общественнай тэрилтэ СР Правительствота олохтообут эр дьон уонна аҕалар общественнай тэриллиилэрин күрэҕэр «Организация лагеря труда и отдыха для трудновоспитуемых детей» диэн проегынан 50 000 солк. Грант хаһаайынынан буолбута. «Тирэх» социальнай-педагогическай лааҕыра улуустааҕы лааҕырдары көрүү конкурсугар үс сыл устата бастакы миэстэни, онтон республиканскай конкурска иккис-үһүс   миэстэни ылбыта. 2006с. «Социальное партнерство - новое развитие»  диэн форумҥа ситиһиилээхтик кыттан, СР оҕо уонна дьиэ кэргэн комитетын  председателэ Сергучев А.Е  Махтал суругун туппуттара. 2007 с. «Организация базы летнего социально-педагогического лагеря «Тирэх» проегынан кыттан, СР Дьиэ-кэргэҥҥэ уонна оҕо комитета олохтообут 100 000 солк. Грант хаһаайынынан буолбуттара. «Олук» төрөппүт комитета 2007 с. республика уопсай үөрэхтээһинин учреждениеларын төрөппүт комитеттарын күрэҕэр бастакы миэстэни ылан, Үөрэх министерствотын «Лучший родительский комитет ОУ» анал номинациятын   туппуттара. «Сиэрдьит» норуот педагогикатын ассоциациятын бастыҥ  опыта улууска уонна республикаҕа араадьыйанан  уонна  киин хаһыаттарынан тарҕаммыта.

 Оскуола коллектива бары хайысхаҕа бииргэ үлэлээһиннэрэ үтүө  түмүктэри аҕалбыта. Бүтүн Россиятааҕы  «Лучшие школы России-2007» куонкурус чэрчитинэн, «Школа социального партнерства» номинацияҕа тиксибитэ. «Организации  летнего отдыха и труда среди школьников  старшего возраста из малообеспеченных семей с целью профилактики  наркомании и наркопреступности» программанан  2009 сыл алтынньы 19 күнүгэр   «Тирэх» («Опора») Россия наркотигы хонтуруоллуур федеральнай сулууспатын   2-с степеннээх  дипломунан уонна     200 000 солкуобайдаах  Гранынан наҕараадаламмыта.

 

 2007 с. оскуолабыт «Школа содействия здоровью» улахан проегы оҥорон, Россия гранын ылбыта. Бу проегы оҥорорго бары отделлар системалаахтык үлэлээбиттэрэ (научнай завуч Слободчикова Л.С.)

            Оскуола выпускниктара Е.А.Борисов председателлээх, Г.В.Смирников солбуйааччылаах          Попечительскай сэбиэт тэриллэн үлэлээбитэ.

 2005 – 2006 сс. «Педагогическое обеспечение профильного обучения и допрофессиональной подготовки»  эксперимент 3-с этаба  түмүктэнэн, 2007 с. «Педагогическое обеспечение практико-ориентированного обучения в системе профессиональной подготовки сельских школьников» салгыы – 4-с этабын үлэтэ ыытыллыбыта. 2007-2008 үөрэх сылыттан дуальнай үөрэхтээһиҥҥэ   киирии саҕаламмыта. ПНПО иһинэн столярнай, иистэнэр мастерскойдар, автодело кабинета  ылыллыбыттара.    Оҕолор «Столяр 2 разряда», «Швея 2 разряда», «Кондитер 2 разряда», «Водитель категории -  В»  идэлэргэ үөрэнэн, свидетельство ылар буолбуттара. 2009 с. оскуола С.Н.Донской – II аатынан ИПКРО ресурснай киинин статуһун ылан, салгыы 2011 с. «Создание условий для распространения модели ГОУ в образовании» проблемаҕа ИРО и ПК стажировочнай площадката буолары ситиспитэ.

 2009 с. оскуолаҕа 1-4 кылаастар аһыллыбыттара.

2011с. Чурапчы улууһун муниципальнай тэриллиитин баһылыга Яковлев С.И. дьаһалынан, С.А.Новгородов аатынан Чурапчы начальнай оскуолата холбоммута.  2011-2012 үөрэх сылыгар 135 бастакы кылаас үөрэнээччитэ ылыллан, 42 кылаас – комплегынан 898 оҕо үөрэнэр, үөрэх 2 сменанан барар.

 Оскуола  2002 с.  Т.В. Павлова салайыытынан, республикаҕа биир бастыҥ үлэлээх  үөрэх тэрилтэтэ буола сайынна.

 101 педагог, олор истэригэр 23 - СР үөрэҕириитин туйгуна, 5 - РФ уопсай үөрэхтээһинин Бочуоттаах үлэһитэ, 3 - «Учууталлар учууталлара», 18 – үрдүк,   42 – бастакы, 16 – иккис категориялаах уонна  14 эдэр учуутал үлэлиир.     

 Учууталлар  улуус, регион, республика таһымнаах араас конкурстарга ситиһиилээхтик кытталлар.

       Оскуолабытыгар оҕо дьоҕурун, сатабылын сайыннарар, төрөөбүт дойдутугар бэриниилээх буоларга уhуйар  үгэс буолбут тэрээһиннэр ыытыллаллар: « Билии күнэ», «5-с кылааска киирии бырааһынньыга», «Маҥнайгы  кылааска киирии бырааһынньыга», «Күһүн бэлэҕэ» быыстапка – дьаарбаҥка, «Оскуола күнүн бырааһынньыга», «Ийэ күнэ», А.Н.Михайлов кэриэһигэр  мини-футбол, «Free&style» -  үнкүү конкурса, оскуолатааҕы «КВН», выставка «Мин төрүөм иннинэ», «Ытык ырам барахсан» – региональнай тыл бырааһынньыга, «Аленький цветочек» - мини-мисс конкурс, оскуолатааҕы  НПК «Незнакомая сторона знакомых вещей»,  «Новгородовские чтения» - 4 -с кылаас үөрэнээччилэригэр НПК,  «Көлүөнэлэр көрсүһүүлэрэ», «Бал звёзд», «Ум, красота и грация» , «Мисс спорт», «Мистер спорт», «Уол оҕо аҕыс кырыылааҕа», «Тиһэх чуораан», тэрилтэлэри кытта шефскэй үлэ, кыһыны атаарыы бырааһынньыга, ыһыах.

Иитэр үлэ сүрүн хайысхатынан гражданскай – патриотическай иитии буолар. 2007 с. оскуола үөрэтэр-иитэр үлэтэ „С.А. Новгородов олоҕун философията – олоххо дьоҕурдаах киһини иитэр ньыма“ диэн бырайыагынан сүрүннэнэр. 2010-2011 үөрэх сылыгар „Мин дойдум Чурапчы“  диэн дойду - норуот тыыныгар иитэр аналлаах үөрэх программатын оҥорон олоххо киллэрдилэр.  Программа улуус научнай методическэй сэбиэтинэн бигэргэтиллэн, 5-10 кылаастарга анал чаас быһыытынан ыытыллар, бу программаларын сырдатан, саха тылын учууталлара республикаҕа  төрөөбүт тыл күнүгэр аналлаах  НПК-ҕа кыттан,  лауреат аатын ылбыттара. Оскуолабыт биир үтүө үгэһинэн С.А. Новгородов үтүө аатын үйэтитэр сыаллаах 2007 сылтан саҕалаан „Ытык ырам барахсан“ диэн икки сылга биирдэ ыытыллар илин эҥэр улуустар оскуолаларын икки ардыларыгар тыл түһүлгэтин тэрийии буолар. 2012 с. саха бастакы лингвист-учуонайын олоҕун, үлэтин сырдатар сыаллаах  бастакы республиканскай интернет-викторина ыытыллыбыта. Бу тэрээһиҥҥэ араас улуустартан 1-11 кылаастарга диэри   - 135 оҕо кыттыбыта. «Саха сайдам ыала» сахалыы куттаах дьиэ кэргэн конкурсугар төрөппүттэр оҕолорун кытта кытталлар. Оскуола иитэр үлэтэ үгэс сыллааҕы эргиирин тутуһан тэриллэр. С.А.Новгородов аатын үйэтитэр үлэни саха тылын учууталлара салайан ыыталлар.

 

 Илларионова Л.П. салайааччылаах история учууталларын көҕулээһиннэринэн, буойун учууталлар С.К.Макаров, Г.Д.Ефимов кэриэстэригэр, улуус иһинэн ыытыллар уолаттарга аналлаах история  олимпиадата,  «Уол оҕо аҕыс кырыылааҕа» интеллектуальнай-спортивнай күрэх ыытыллара  үтүө үгэскэ кубулуйда.

Оҕону сиэр-майгы өттүнэн иитиигэ анаан араас куруһуоктар үлэлииллэр. 1996-2000 сс. „Цветоводство“ куруһуогун М.С.Слепцова салайан үлэлэппитэ. Оскуола иһин сибэккилээбитэ, кини кэнниттэн В.К.Пермякова үлэлээбитэ. Кэлин бу куруһуогу 2007-2011 сс. диэри Е.В.Сивцева үлэлэппитэ. Оскуола таһа сибэккинэн симэммитэ, үс сыл субуруччу улууска дьиэ таһыгар сибэккини үүннэриигэ бастакы миэстэни ылбыппыт. Оскуола таһыгар сибэккини элбэҕи үүннэриини саҕалаан, атын оскуолалары, тэрилтэлэри көҕүлээбиппит.

Лугинова З.П. салайар „Айаара“ фольклорнай бөлөҕө, Санкт-Петербург куоракка „Преображения“ норуоттар икки ардыларынааҕы фестивальга  1 степеннээх лауреат буолбута. Онон Чехия, Германия, Франция устун гастрольнай турга кыттыбыта. Оскуола бастыҥ ырыаһыта Маша Старкова „Хотугу сулус-2010“ зонатааҕы конкурс Гран-при хаһаайката буолан, Европа устун айар турга кыттыбыта.

Аммосова В.И. салайар үҥкүү куруһуога үгүс ситиһиилэрдээх. Ол курдук, улуус, илин эҥэр, республика таһымыгар кини эрчийэр оҕолоро спортивнай,  фитнес, хип-хоп аэробикаҕа куруутун бириистээх миэстэни ылаллар. Вера Иннокентьевна салайар „Алгыс“ үҥкүү ансаамбыла 2010 с. Францияҕа ыытыллыбыт „Лето искусства в Париже“ фестивальга ситиһиилээхтик кыттан кэлбитэ. 2012 с. Владивосток куоракка спортивнай аэробика чемпионатыгар 10 оҕо кыттыбытыттан Тамерлан Кривошапкин - 4 м., Алина Егорова - 4-с м.  буолбуттара.

 

2002 сыл балаҕан ыйыттан, оскуола корпуһун аттыгар  83 кв.м. иэннээх мас дьиэ тутуллан, 2004с.  оскуола музейа тэриллибитэ. Музей үлэтин 2009 сылга диэри ветеран учуутал А.Е.Гордеева салайбыта. Краеведческай куруһуок тэриллэн, поисковай үлэ ыытыллыбыта. Оскуола историятын үйэтитэр үлэ саҕаланан, араас элбэх матырыйаал, үлэлээбит учууталлар, үлэһиттэр, выпускниктар ахтыылара хомуллан, истиэндэлэр, альбомнар  оноһуллубуттара. 2009 с. СР Үөрэх министерствотыттан 197 №-дээх оскуола историятын музейын быһыытынан сибидиэтэлистибэ ылбыта. Оҕолор поисковай үлэнэн дьарыктанан араас дьаһалларга, НПК, ааҕыыларга ситиһиилээхтик кытталлар. 2009 с. музейы Матвеева Т.К. салайар, бу сылтан „Школьный виртуальный музей “ диэн проект оҥоһуллан, үлэ бара турар.

 

Оскуолаҕа информатизация 90-с сыллартан саҕаламмыта. Кэлин информатизация анал программанан үлэлиир, оскуола сайт нөҥүө үлэтин сырдатар, салайар-тэрийэр үлэ көрүҥнэрин компьютернай программалар көмөлөрүнэн автоматизациялааһын ыытыллар. Ол курдук, «1С:Школьная библиотека», «1С: Школьная психодиагностика», электроннай расписание, электроннай журнал программаларыгар үлэлээһин ыытыллар. Бу үлэни 2008 с. специалист  Пермякова Е.И. сүрүннүүр.

 

 2011 с. «Формирование экономической грамотности – одно из направлений успешной социализации» саҥа эксперименинэн үлэлиир. Ол биир хардыытынан оскуола «Развитие образовательных учреждений с политехнической направленностью» республикатааҕы партнерствоҕа киирэн үлэтин саҕалаата.

 

 

Орто оскуола буолуоҕуттан 16 үөрэнээччи кыһыл көмүс, 40 оҕо үрүҥ көмүс мэтээлинэн бүтэрбиттэрэ.  Оскуола  учууталларынан уонна иитэн таһаарбыт дьонунан – наука, искусство деятеллэринэн, норуот хаһаайыстыбатын араас салаатын специалистарынан киэн туттар. 9 наука доктора, 50 тахса наука кандидата, РФ, СР араас салааларыгар үтүөлээх үлэһиттэрэ, суруйааччылар о.д.а  үүнэн тахсыбыттара. Кинилэр истэригэр  СР Президенэ Е.А.Борисов, сахаттан маҥнайгы врач П.Н.Сокольников, наука доктордара Г.П.Башарин, Е.И.Коркина, наука кандидаттара Г.Г.Макаров, Д.Д.Красильников, С.П.Соловьев, В.Н.Винокуров, Н.И.Ефимов, И.И.Поисеев, саха литературатын аҕата А.Е.Кулаковскай, саха народнай суруйааччылара Д.К.Сивцев-Суорун Омоллоон,  В.С.Соловьев-Болот Боотур, В.С. Яковлев-Далан, биллиилээх суруйааччылар С.А.Саввин-Күн Дьирибинэ, хоһооно Чурапчы гимнэ буолбут поэт Г.И.Макаров-Дьуон Дьаҥылы, буойун лирик- поэт А.С.Бродников, «Өрүстэр кирбиилэригэр» роман автора В.В.Яковлев, С. Попов-Тумат уонна да атыттар бааллар.

Оскуола үөрэнээччилэриттэн дойдубут спортивнай чиэһин көмүскэспит А.Н.Ермолаев, В.П.Карпов, П.В. Шестаков курдук спорт биллиилээх маастардара үүммүттэрэ.

 С.А.Новгородов аатынан сахаҕа саргыны салайар кырдьаҕас үөрэх кыһата

бэйэтин баай опытын түмэр, үйэтитэр үлэни ыытар.

 Оскуола историятын, үлэтин-хамнаһын, учууталларын, үөрэнээччилэрин туһунан бэлиэ даталарга сөп түбэһиннэрэн, бэйэ-бэйэлэрин ситэрсэн биэрэр араас брошюралар, кинигэлэр тахсыбыттара.

 

 

2006-2007 үө.дь., директор Т.В.Павлова

2011-2012 үө.дь., директор Т.В.Павлова

 

 ПОПЕЧИТЕЛЛЭРБИТИГЭР МАХТАНАБЫТ

 

Оскуола сайдыытын историята саҥа кэрдиискэ үктэнэр кэмэ үүммүтүнэн, история чахчыларын ахтан ааһар буоллахха, оскуолаҕа көмөлөһүү, көрүү-истии, кыһаллыы аһыллыаҕыттан ыла баар эбит. Ол курдук, Чурапчыга аан бастаан биир кылаастаах оскуола аһылларыгар улуус кулубата Егор Оросин тус бэйэтэ 100 солкуобайы көмөлөспүтэ биллэр. Оччолорго улуус салайааччылара бэйэлэрин истэриттэн үс сыл болдьохтоон, бочуоттаах  көрөөччүлэри (блюститель) анаабыттара биллэр. Бу көрөөччү оскуола хаһаайыстыбаннай уонна үөрэх эйгэтин кыһалҕаларыгар көмөлөһөргө  эбээһинэстэнэрэ. Сыл ахсын 25-тии солкуобай кээмэйдээх көмөнү оҥоруохтааҕа. 1875-1878 сылга бастакы бочуоттаах көрөөччүнэн 2-с Дьохсоҕон нэһилиэгин старостата А.И. Сивцев буолбута. 1879 сылтан  бу эбээһинэһи Е Д. Николаев  1 сүкпүтэ. Дьэ, ити курдук, оскуолаҕа үтүө санаанан көмөлөһүү, харайыы мэлдьи баара.

Аныгы үйэҕэ маннык үтүө үгэс  эмиэ салҕанар. Өр кэмҥэ тутуллан, 1994 с. үлэҕэ киирбит Чурапчы орто оскуолатын таас корпуһа, фундамент хамсааһыныттан хайдыы тахсан, аварийнай туруктаммытын туһунан кэпсэтии, туруорсуу өссө 1997 с. саҕаламмыта. Онтон кэлэр сылларга хайдыы улаатан, олох даҕаны оскуоланы сабар туһунан боппуруос турбута.

Маннык күчүмэҕэй быһыы-майгы тирээбитигэр оскуола директора Т.В. Павлова попечительскэй сэбиэт олохтуурга үлэлэспитинэн барбыта. 2002 с «Чурапчы улууһа» МТ баһылыга И.Н.  Аммосов быһаччы тэрийиитинэн оскуола бары үлэтигэр-хамнаһыгар көмөлөһөр оруоллаах 11 киһилээх  сэбиэт баар буолбута. Председателинэн оччолорго СР Правительствотын председателэ Е.А. Борисов, солбуйааччынан Улуус мунньаҕын председателэ Г.В. Смирников,  чилиэннэринэн «Мелиоратор» ГУП начальнига В.К. Колесов, дьиэ-уот, коммунальнай хаһаайыстыба дьаһалтатын начальнига Е.И. Саввин, суолу тутар ХЭТ начальнига П.М. Наумов буолбуттара. Ити кэмтэн саҕалаан, сэбиэт оскуола материальнай-техническэй базатын бөҕөргөтүүгэ үгүс үлэни оҥордо.

Ол курдук, 2003 с. сайыныгар сваяны бөҕөргөтүүгэ, тэстэр кырыыһаны олорчу көтүрэн, дьиэ үрдүн саҥаттан бүрүйүүгэ, муннуктары тимиринэн куустарыыга, хайдыыны оһорууга о.д.а. хас да биригээдэ солбуһан үлэлээбитэ. Сүрүн үлэ 2004 с. сааһыттан саҕаламмыта. Тутууну И.И. Полушкин генеральнай директордаах «Стройкон» ААО үлэһиттэрэ ыыппыттара. Оскуола тымныы буолан, оскуола муостата халыҥатыллыбыта. «Хотугу технологиялар» сабыылаах акционернай тэрилтэ бэдэрээттэһэн, ититиллэр системаны 100% уларыппыта. Туһаныллыбакка турбут уу турбалара, канализация оҥоһуллубута. Оскуола ис-тас уота-күөһэ, электрооборудованиета бүтүннүү саҥардыллыбыта. Кабинеттар саҥа үөрэх миэбэлинэн толору хааччыллыбыттара. Маннык улахан   өрөмүөн, реконструкция үлэтин түмүгэр оскуолабыт аныгы ирдэбилгэ толору эппиэттиир, сабыс-саҥа  “куорат таас дьиэтэ„ буола тупсубута. Билигин  оскуолабытыгар оҕо уерэнэригэр, сайдарыгар наадалаах усулуобуйа барыта баар: киэҥ кылаастар,  минньигэс астаах остолобуой, душ, медицинскэй, тииһи эмтиир кабинеттар.

Дьэ, ити курдук, ол кэмтэн күн бүгүнүгэр диэри попечительскэй сэбиэт оскуола бары үлэтигэр-хамнаһыгар көмө-тирэх буолар. Сэбиэт чилиэннэрэ, оскуолабытын көрөр-истэр, өйүүр дьоммут, биһиги бастыҥ выпускниктарбыт буолаллар. Бочуоттаах попечительбит, СР Президенэ Е.А. Борисов үөрэммит оскуолатыгар туох кыалларынан мэлдьи көмөлөһөр. Попечителлэр көмөлөрө материальнай базаны бөҕөргөтүүнэн эрэ муҥурдаммат. Кинилэр оҕону  иитиигэ, сайыннарыыга эмиэ кыттыһаллар. Ол курдук, араас дьаһалларга көхтөөхтүк кытталлар, тэрийсэллэр. Холобур, үтүө үгэскэ кубулуйбут  “За честь школы„  үбүлүөйдээх выпустары түмэр дьаһалга 2011с.  Далан салайбыт 1971 сыллааҕы 18 – с выпуск 10 «б» кылааһын үөрэнээччилэрин кытта көрсүһүү тэриллибитэ. “Дьикти саастаахтар көрсүһүүлэрэ„ диэн истиҥ кэпсэтиигэ оччотооҕу оҕолор, “Дьикти саас„ сэһэн прототиптара уонна бүгүҥҥү “дьикти саастаахтар„  оскуоланы бүтэрээри сылдьар оҕолор  кыттыбыттара. 

Онтон салгыы,  Далан үөрэнээччилэрэ оскуоланы бүтэрбиттэрэ 40 сылын чиэһигэр бэс ыйын 25 күнүгэр “Тиһэх чуорааҥҥа„ ыалдьыттаабыттара.  Кинилэр  бу көрсүһүүгэ үөрэппит учууталларыгар махтана, оскуоланы бүтэрээччилэргэ эҕэрдэ этэ, кэһиилээх, бэлэхтээх кэлбиттэрэ. Бастакы учууталлара Л.Г. Поповаҕа “СР үөрэҕин систематын Бочуоттаах ветерана„ бэлиэни, химияҕа үөрэппит учууталлара Н.С. Габышеваҕа  “Учууталлар учууталлара„ бэлиэни, үөрэммит кэмнэригэр директордаабыт Н.И. Дьячковскайга, үөрэппит учууталларыгар өйдөбүнньүк бэлэхтэри биэрбиттэрэ. Оҕолорго “Дьикти саас ахтылҕана„ кинигэлэрин бэлэхтээбиттэрэ. Үөрэммит оскуолаларыгар медицинскэй, стоматологическай кабинет оборудованиетын туттарбыттара. Выпуск бастыҥ үөрэнээччитигэр, кылааһын салайааччытыгар стипендия анаабыттара. Ол сыл олохтоммут „Оскуола киэн туттуута“ анал бэлиэ оскуолабыт Бочуоттаах попечителэ Е.А. Борисовка аан маҥнайгынан туттарыллыбыта.“Дьикти саастыын көрсүһүү„ диэн көлүөнэлэр көрсүһүүлэригэр үбүлүөйдээх выпускниктарбыт оскуоланы бүтэрээччилэри кытта кэпсэппиттэрэ. Бу улахан суолталаах, хаһан да умнуллубат, бэлиэ түгэн этэ.

Попечителлэр оскуолаҕа көмөлөрө – бу норуот кэскилин туһугар ыалдьыы  көстүүтэ, дьиҥнээх гражданин үтүө холобурун көрдөрүү туоһута  буолар. Оскуолабыт 140 сааһын туолар кэрэ кэмин көрсө  ытыктыыр, күндү дьоммутугар үтүө санааҕытыгар барҕа махталбытын этэбит. Дьоҥҥо көмөлөөх, туһалаах буолуу – олох олоруу, киһи буолуу биир сүрүн суолтата. Дьоллоох-соргулаах буолуҥ!

Сардаана Ивановна Еремеева, РФ журналистарын союһун чилиэнэ